"Txileko errealitate errepresiboan sakondu nahi izan dut"

TEMUKORA iritsi zenetik pentsatua zuen Asel Luzarragak (Bilbo, 1971) hango egoerari buruzko eleberri bat idaztea, “baina han luzaroan bizitzea espero nuenez, urte batzuk hartu nahi nituen, batez ere maputxe kulturari buruz dokumentatzeko”, azaldu du. Asmo hori, ordea, “ia ezinezko” gertatu zitzaion 2009an espetxeratu zutenetik –etxean lehergaiak egiteko materiala izatea leporatuta, 42 egunez egon zen kartzelan, eta urte erdi inguru etxean atxilotuta–. Eta, azkenean, “kartzelan bertan ebatzi nuen hasteko unea iritsia zela, eta han egin nituen lehenengo apunteak. Gero, Padre las Casasen, etxeko atxiloaldian, ekin nion idazteari eta zati handi bat bertan egin nuen”. Gainontzekoa Euskal Herrian amaitu du, Mundaka eta Bermeo artean.

Prozesu horren guztiaren emaitza dugu idazlearen seigarren nobela, Gezurra odoletan (Txalaparta). Bertan, lau pertsonaia nagusiren (Jon, Vero, Hugo eta Omar) bizipenak kontatzen ditu, eta horietako lehenaren ibilbidean aurki daitezke fikziozko istorioaren eta Luzarragak bizitakoaren arteko paralelismorik nabarmenenak. Bada, Jon pertsonaia euskalduna da, internet bidez Vero ezagutu du, eta harekin elkartzeko asmoz doa Temukora. Neskaren bidez, hango giro punk eta anarkistetan sartuko da eta, ia oharkabean, polizien eta fiskalen joko ustel baten jomuga bihurtuko da.

“Bizitzea tokatuko zaizkion kontu batzuek bizi izan nituenekin antz handia izan arren, oro har fikzioa da kontatzen dudana –dio idazleak–. Pertsonaiak asmatutakoak dira eta, batez ere, protagonista euskalduna nigandik urrundu nahi izan dut, izaerari eta egoera pertsonalari dagokienez. Neurri handi batean nire ifrentzua da. Jakina, Jonen begiak neuk ezagutu nituen hiria eta giroa islatzeko erabili ditut. Irakurlearentzat, seguruenik, zaila izango da egia eta fikzioa bereiztea eta, alde horretatik, bere osotasunean fikziotzat hartzea gomendatuko nioke”.

Eleberri beltzaren zantzuak ez ezik, istorioak trama politikoa ere badu. Eta sinbolismoa ere presente dago, batez ere Hugoren ametsen bidez; “osagai garrantzitsu bat da, eta maputxeen kosmobisioa jasotzen du, neurri apal batean”, azaldu du Luzarragak.

GATAZKAK Pertsonaien gatazka pertsonalek nahiz etika arazoek ere pisu handia dute nobelan. “Esango nuke konstante bat dela nire literaturan. Modu batean edo bestean beti nabil aztertzen zer garen, zerez eginda dagoen gure izaera, noraino garen gu eta noraino besteak, gure ingurua, besteek gugandik nahi edo espero dutena. Eleberri honetan askotan aipatu dudan galdera bat da zenbatetan has gaitezkeen hutsetik, zenbat aukera daukagun bizitzan geure burua asmatzeko, zelan baldintzatzen duen emandako urrats bakoitzak hurrengo guztien noranzkoa”.

Liburua mendeku pertsonala hartzeko baliatu ote duen galdetuta, “neurri txiki batean bai”, dio idazleak. “Hori batez ere fiskalen eta polizia baten izenekin gauzatu dut. Fiskal nagusiak, Omar Moyak, nire atzetik ibili ziren fiskal bien ezauliteratura garri batzuk dauzka, baina bera ere asmatutako pertsonaia da, eta karikaturatik harago eraikiz atsegin berezia eman didan pieza izan da”. Dena den, zera erantsi du segidan: “Niri gertatutakoan baino gehiago, hango errealitate errepresiboan disidentzia anarkistak eta maputxeek pairatzen duten jazarpenean sakondu nahi izan dut. Uste dut diktadura partitokratiko guztietan bizi dugun estatu bortizkeriamozorrotuaren adibide oso garbia dela, niri Temukon gertatu zitzaidana jende askori gertatzen zaiolako, Txilen, Euskal Herrian, Frantzian, Argentinan, Estatu Batuetan, Iranen zein Txinan”.

Osterantzean, idazleak omenaldi txikiren bat ere egin nahi izan du; hor daude Temukon bidaide izandakoak, neskalaguna eta haren ingurukoak, nahiz kartzelako lagunak. “Jonek pairatuko duen isolamendua, bestalde, nik zorionez jaso nuen elkartasun oldearen garrantzia azpimarratzeko modua izan da. Barruan maiz egin nuen hasnarketa da: zelan biziraungo nuke hemen nire egoera hemengo preso askorena balitz, bakarrik, lagunen eta familiaren sostengurik gabe, nazioarteko elkartasunaren hausporik gabe? Errugabetasuna eta erruduntasuna kontzeptuak zalantzan jarri izan ditut.Kartzelan inoiz baino argiago izan nuen beti pentsatu dudana: nirekin lo egiten zuten 60 preso inguruetatik bakar batek ez zuen nik baino gehiago merezi han egotea. Kartzela ez da konponbidea, arazoaren zati bat baizik”.